Türkiye ekonomisi yeni ve önemli bir sınavdan geçiyor.
Son günlerde finans piyasalarının gündemine oturan fon tartışması, ilk bakışta fon piyasasının sınırlı bir bölümünü ilgilendiren teknik bir mesele gibi görülebilir. Ancak finans piyasalarında hiçbir sorun yalnızca başladığı yerde kalmaz.
Güven sarsılırsa, dalga büyür.
Bugün belirli fonlarda yaşanan sorun, yatırımcının diğer fonlara bakışını da etkileyebilir. Oradan bireysel emeklilik fonlarına, hisse senedi piyasasına ve genel tasarruf davranışlarına kadar uzanan bir zincirleme etki ortaya çıkabilir.
Bu nedenle yapılması gereken, sorunu küçümsemek değil; fakat paniğe de kapılmadan zamanında ve doğru bir tedavi uygulamaktır.
Benim önerim açık: Fon yatırımcısına güçlü bir güven mesajı verilmelidir.
Ekonominin tam kritik döneminde
Bu tartışmanın zamanlaması da son derece önemlidir. Türkiye'nin faiz politikasında yeni bir döneme girme ihtimali konuşulurken finans piyasalarında güven kaybının yaşanması, ekonomik dengeler açısından istenmeyen bir durumdur.
Merkez Bankası'nın faiz indirimlerine başlayacağı bir dönemde amaç; tasarruf sahibinin parasını sistemden çekmesi değil, finansal sistem içerisinde tutmasıdır. Çünkü faizlerin düşmesiyle birlikte yatırımcının alternatif yatırım araçlarına yönelme eğilimi zaten değişebilir. Bunun üzerine bir de fon piyasasına ilişkin güven sorunu eklenirse, yatırımcı "Ben paramı burada tutmayayım" diyebilir.
İşte asıl tehlike burada başlıyor. Bir fon sorunu, bir güven sorununa dönüşmemeli.
Para piyasası fonları neden önemli?
Özellikle para piyasası fonlarını diğer fonlardan ayrı değerlendirmek gerekiyor. Çünkü vatandaşın önemli bir bölümü bu fonları yalnızca klasik anlamda bir yatırım aracı olarak görmüyor. Bir bakıma "park alanı" olarak kullanıyor.
Bugün elinde bulunan, yarın ihtiyaç duyabileceği parasını burada tutuyor. Acil bir harcama çıktığında da parasına hızlı biçimde ulaşabileceğini düşünüyor. Dolayısıyla bu fonlarda meydana gelebilecek güven kaybı, yalnızca profesyonel yatırımcıyı değil, sıradan tasarruf sahibini de etkileyebilir. Bu nedenle özellikle likiditesi yüksek ve günlük ihtiyaçlar için kullanılan fonlarda güven duygusunun korunması hayati önem taşıyor.
Fon krizinin içinde kalan 1/7 olarak en az riske sahip para piyasası fonları ilk önce ödeme planı içine alınmalıdır.
Önerim: Dört ayda bir 2,5 puan
Burada uygulanabilecek çözümün çok karmaşık olduğuna inanmıyorum. Devlet, fonlardan alınan mevcut stopaj konusunda yatırımcıya önceden ilan edilmiş bir takvim sunabilir.
Örneğin;
Böylece bir yılın sonunda toplam 7,5 puanlık stopaj indirimi sağlanabilir. Bu modelin en önemli tarafı yalnızca verginin düşürülmesi değildir. Asıl önemli olan, yatırımcıya önünü görebileceği bir takvim verilmesidir.
Piyasalar belirsizliği sevmez. Yatırımcı bugün ne olacağını bilmiyorsa, elindeki fonu bozabilir. Ama önünde yararına olacak bir takvim varsa, "Bugün çıkmak yerine bekleyebilirim" diyebilir. İşte bu küçük görünen psikolojik fark, milyarlarca liralık fon hareketlerinde çok büyük sonuçlar yaratabilir.
Devlet bugün biraz vazgeçip yarın daha fazlasını kazanabilir
"Devlet neden vergi gelirinden vazgeçsin?"
Cevabı aslında çok basit. Çünkü ekonomide bazen bugünün vergi gelirinden vazgeçmek, yarının ekonomik kaybını önlemek anlamına gelir.
Eğer stopaj indirimi sayesinde yatırımcı fonunu bozmazsa, para finansal sistem içerisinde kalır.
Finansal sistem içerisinde kalan para; bankacılık sisteminin, sermaye piyasalarının, yatırım fonlarının ve dolayısıyla reel ekonominin finansmanına katkıda bulunmaya devam eder. Para sistemden çıkıp atıl hale geldiğinde ise yalnızca bir fon kaybetmiş olmayız; finansal derinlik kaybederiz.
BES'i de unutmayalım
Bir başka önemli nokta ise bireysel emeklilik sistemi (BES). Fon piyasasında yaşanan güven problemi yalnızca bugün elindeki parasını değerlendiren yatırımcıyı ilgilendirmiyor; BES yatırımcısı da gelişmeleri izliyor.
İnsanların yıllarca biriktirdiği emeklilik tasarruflarının piyasalardaki gelişmelerden etkilenmesi, vatandaşın uzun vadeli tasarruf alışkanlığını da etkileyebilir. Oysa Türkiye'nin en büyük ihtiyaçlarından biri uzun vadeli tasarrufların artırılmasıdır.
Dolayısıyla bugün fon piyasasında alınacak doğru kararlar, aslında yarının emeklilik sistemini de koruyabilir.
Borsa da bu hikâyenin dışında değil
Bir başka zincir de Borsa İstanbul. Fon yatırımcısının risk iştahı azalırsa bunun hisse senedi piyasasına yansımaması düşünülemez. Borsada güvenin zayıflaması, şirketlerin piyasa değerlerinden sermaye piyasalarının derinliğine kadar pek çok alanı etkileyebilir.
Türkiye'nin yatırım, üretim ve büyüme hedefleri açısından güçlü bir sermaye piyasasına ihtiyacı var. Bu nedenle fon piyasasında ortaya çıkan soruna yalnızca "fon yatırımcısının sorunu" olarak bakmak büyük hata olur. Bu, sermaye piyasasının tamamının güven meselesidir.
En tehlikeli şey panik
Finans piyasalarında bazen en büyük zarar, ilk problemin kendisinden değil, probleme verilen yanlış tepkiden doğar. Bir yatırımcı çıkar, arkasından ikinci yatırımcı, sonra üçüncüsü... Derken herkes aynı anda çıkmaya çalışır. Oysa piyasanın ihtiyacı olan şey tam tersidir: Zamana yayılmış, kontrollü ve öngörülebilir bir geçiş.
İşte kademeli stopaj indirimi önerisinin temel mantığı budur. Yatırımcıya "Hemen çık" değil, "Bekle, sistem seni daha çok kazandıracak ve koruyacak mekanizmaları devreye sokuyor"mesajı verilmelidir.
Şimdi karar zamanı
Türkiye bugün önemli bir eşiktedir. Bir tarafta faiz politikası, diğer tarafta enflasyonla mücadele, bir tarafta büyüme ihtiyacı... Bütün bunların ortasında tasarruf sahibinin güvenini kaybetmemek zorundayız.
Fon piyasasındaki gelişmeler henüz ekonominin tamamını kapsayan bir kriz olarak görülmeyebilir. Zaten amaç da böyle bir noktaya gelmesini beklememektir. Yangın büyüdükten sonra itfaiye çağırmak yerine, dumanı gördüğümüzde tedbir almak daha akıllıcadır.
Bu nedenle fon piyasasında yatırımcı güvenini destekleyecek önlemler vakit kaybetmeden tartışılmalı. Kademeli stopaj indirimi buna hazır olabilir. Dört ayda bir 2,5 puanlık indirimle bir yılda 7,5 puanlık bir avantaj... Bu uygulama fonların hızla bozulmasını azaltabilir, paranın finansal sistem içerisinde kalmasına katkı sağlayabilir ve yatırımcıya psikolojik bir güvence verebilir.
Devlet açısından da mesele yalnızca "ne kadar vergi toplanacağı" değildir. Asıl soru şudur: Finansal sistemde ne kadar para kalacak, ne kadar güven korunacak ve Türkiye ekonomisi önümüzdeki döneme ne kadar güçlü girecek?
Bugün atılacak küçük bir adım, yarın çok daha büyük bir sorunun önüne geçebilir. Türkiye'nin ihtiyacı olan şey yeni bir panik değil; Güven.
Ve bazen güven, milyarlarca liralık paketlerden önce, yatırımcıya verilen doğru ve zamanında bir mesajla başlar.